Συμπληρώνονται φέτος 80 χρόνια από τον Δεκέμβρη του ’44, τη μεγάλη μάχη της Αθήνας που έκρινε τη μεταπολεμική τύχη του μεγάλου αντιστασιακού κινήματος της κατοχικής περιόδου. Νικητές σ’ αυτή τη μάχη βγήκαν ο αστικός πολιτικός κόσμος, ο σκοτεινός κόσμος του δοσιλογισμού, των συνεργατών των κατακτητών της κατοχής, η αστική τάξη στο σύνολό της, που πολέμησαν το Ε.Α.Μ, τον Ε.Λ.Α.Σ και το Κ.Κ.Ε πολιτικά και στρατιωτικά ενωμένοι και σε συμμαχία με τον Βρετανικό ιμπεριαλισμό. Ο Δεκέμβρης ήταν η πρώτη και αποφασιστικής αναμέτρηση του ελληνικού αστισμού με το επαναστατικό κίνημα της εποχής, με το οποίο δεν μπορούσε να συνυπάρξει ούτε να συνάψει ανακωχή μαζί του. Θεωρούμε ότι η ιστορική και πολιτική σημασία των Δεκεμβριανών είναι τεράστια και για το σήμερα. Η συζήτηση για τα αίτια της ήττας είναι πλευρά της συζήτησης για την στρατηγική και τακτική της κοινωνικής απελευθέρωσης στο σήμερα και το αύριο. Είναι μια καθοριστική στιγμή της ιστορίας των «από κάτω» που δεν μπορεί ν’ αφεθεί στη λήθη. Ο Δεκέμβρης είναι ένα γεγονός βαθιά διχαστικό που αναδεικνύει τη σύγκρουση και όχι την «εθνική ενότητα». Γι ’αυτό καταδικάζεται στη σιωπή από τη σχολική ιστοριογραφία, προσπερνάται στα γρήγορα από τα σχολικά βιβλία της ιστορίας ή δεν αναφέρεται καθόλου.
Για μας όμως μια συζήτηση από τα Δεκεμβριανά έχει πολιτική και παιδαγωγική σημασία. Και γιατί αφορά τη διαμόρφωση της μεταπολεμικής Ελλάδας που έγινε πάνω στη συντριβή του επαναστατικού κινήματος και γιατί τα ερωτήματα γύρω από την ήττα αφορούν το σήμερα και το αύριο κάθε επαναστατικής απόπειρας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΗ 1944
Α. Πηγές της εποχής
- Γ. Ζεύγος Η Λαϊκή Αντίσταση του Δεκέμβρη και το νεοελληνικό πρόβλημα , εκδ. Ο Ρήγας , Αθήνα 194541
Γ. Ιωαννίδης, Αναμνήσεις. Προβλήματα της πολιτικής του ΚΚΕ 1940 – 1945. (Το πρακτικό μιας συζήτησης), Αθήνα 1979, εκδ. «Θεμέλιο»,
2 Γ. Θεοτοκάς Τετράδια Ημερολογίου (1939-1952) εκδ. Βιβλιοπωλείου της Εστίας , Αθήνα 1987
3 Κ. Καραγιώργης , Γύρω στο Δεκέμβρη , Προσκήνιο , Τα Νέα Βιβλία , Αθήνα 1945
4 Κείμενα της Εθνικής Αντίστασης , τομ.2 εκδ. Σύγχρονη Εποχή 1981
- Κ.Ο.Α – 6η Αχτίδα, Οι Ανατολικές συνοικίες το Δεκέμβρη του 1944 ,εκδ. Σύγχρονη Εποχή , Αθήνα 2014
- Κ.Κ.Ε , Επίσημα Κείμενα , τομ. 5ος , εκδ. Σύγχρονη Εποχή. Αθήνα 1981
Myers, E. C. W., Η ελληνική περιπλοκή. Οι βρετανοί στην κατεχόμενη Ελλάδα, Αθήνα 1975, εκδ. «Εξάντας»
- Γ. Παπανδρέου , Η απελευθέρωσις της Ελλάδος Εκδόσεις: Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, 2009
8.Γ.Πετρόπουλος (επιμ) , Δεκέμβρης 1944 , Ντοκουμέντα του ΕΑΜ και των Εαμικών Κομμάτων , εκδ. Εφημερίδας των Συντακτών , Αθήνα 2023 Α’+ Β’
9Π.Πετρίδης , (επιμ.) Στη Δίνη του Εμφυλίου Πολέμου. Σπάνια Ντοκουμέντα του ΕΑΜ, 1944-1947 εκδ. Προσκήνιο , Αθήνα 1998
- Ριζοσπάστης, Κατοχή – Δεκέμβρης ‘ 44, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 2003
- Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας , Θέσεις για τα Δεκεμβριανά Απόφαση της Κ.Ε 15.3.1945
- Η έκθεση Σιάντου για τα Δεκεμβριανά , εκδ. Γλάρος , Αθήνα 1986
- Ε.Α.Μ , Λευκή Βίβλος , Μάης 1944- Γενάρης 1945 , Τρίκαλα 1945
- Συνασπισμός πολιτικών κομμάτων Ε.Α.Μ , Οι ξένοι για το Δεκέμβρη , Αθήνα 1945
- Β. Μπαρτζιώτα , Εθνική Αντίσταση και Δεκέμβρης 1944, Αθήνα , εκδ. Σύγχρονη Εποχή
- Στ. Σαράφης , Ο ΕΛΛΑΣ , εκδ. Επικαιρότητα , Αθήνα 1999
- Το Ελληνικό Κατύν , εκδ. Ο ΡΗΓΑΣ , Αθήνα 1945, https://praxisreview.gr/%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CF%8D%CE%BD3/
Τσακαλωτος, Θρ., 40 χρόνια στρατιώτης της Ελλάδος. Πως κερδίσαμε τους αγώνες μας, Αθήνα 1960, τυπογρ. «Ακροπόλεως»
ΜΕΛΕΤΕΣ
Ανδρικόπουλος, Γ., Κρίσιμη χρονιά 1944. 300 ανέκδοτα έγγραφα από το προσωπικό αρχείο του Ο. Τσώρτσιλ για την Ελλάδα από 8/3 έως 5/12/1944, Τόμος Β, Αθήνα 1974, εκδ. «Διογένης»
Βόγλης Πολυμέρης , Η αδύνατη Επανάσταση , Η κοινωνική δυναμική του εμφυλίου πολέμου, εκδ. Θεμέλιο
Βλαντάς Δ., Η Προδομένη Επανάσταση 1941-1944, Πολιτική Ιστορία Κ.Κ.Ε ,
εκδ. Γ. Ευαγγελίου , Αθήνα 1977
Ελεφάντης Αγγελος , Μας πήραν την Αθήνα Ξαναδιαβάζοντας την Ιστορία 1941-50 , εκδ. Βιβλιόραμα ,2003
Α. Κέδρος , Η Ελληνική Αντίσταση 1940-44, εκδ. ΘΕΜΕΛΙΟ , Αθήνα ,2004 , τομ. Β’ σελ. 231-273
Δημήτρης Κουσουρής, Δίκες των δοσιλόγων 1944-1949. Δικαιοσύνη, συνέχεια του κράτους και εθνική μνήμη, Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2014.
Θ. Κουτσουμπός , Ελλάδα 1941-1945 Πόλεμος των χωρικών Πόλεμος και Κοινωνική Επανάσταση εκδ. Λέων, Αθήνα 2003
Σπ. Κωτσάκης , Δεκέμβρης 1944 στην Αθήνα, εκδ. Σύγχρονη Εποχή , Αθήνα 1986
Τ. Κωστόπουλος, Η αυτολογοκριμένη μνήμη Τα τάγματα ασφαλείας και η μεταπολεμική εθνικοφροσύνη, εκδ. Φίλιστωρ , Αθήνα 2011
Τ. Κωστόπουλος , Ο Κόκκινος Δεκέμβρης. Το ζήτημα της Επαναστατικής Βίας , εκδ. Βιβλιόραμα , Αθήνα 2016
Μακρής, Ο., Ο ΕΛΑΣ της Αθήνας. Άνεμος λευτεριάς στις ανατολικές και νότιες συνοικίες 1941-1945, Αθήνα 1985, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή»
Γ. Μαργαρίτης , Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου , εκδ. Βιβλιόραμα , τομ. Α’ σελ. 67-85
Δ. Μαριόλης , Η αδύνατη ταξική ανακωχή , Η Πολιτική του ΕΑΜ στα Υπουργεία Οικονομικών , Εργασίας και στα Συνδικάτα μέχρι τα Δεκεμβριανά, εκδ. Κ.Ψ.Μ
Μ. Μαζάουερ , Στην Ελλάδα του Χίτλερ, Η εμπειρία της κατοχής , εκδ. Αλεξάνδρεια , Αθήνα 1994
Οικονομίδης Φοίβος , Ο Δεκέμβρης του ’44 και η διεθνής σημασία του , Αθήνα 2017 , εκδ. Κ.Ψ.Μ
Παπαθανασίου, Ι., «Το Κομμα και το Μέτωπο τις μέρες του Δεκέμβρη», Δρόμοι του Δεκεμβρίου. Από το Λίβανο στην Αθήνα, 1944, Θεσσαλονίκη 2016, εκδ. «Επίκεντρο»
Παπαστράτης, Πρ., «Η κυβέρνηση Παπανδρέου και το συνέδριο του Λιβάνου», Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940 – 1950. Ένα έθνος σε κρίση, Αθήνα 1984, εκδ. «Θεμέλιο»
Παπαστράτης Προκόπης, «Από την απελευθέρωση στην εμφύλια σύγκρουση του Δεκέμβρη», στο: Φαράκος Γρηγόρης (επιμ.), Δεκέμβρης του ’44, Αθήνα, Φιλίστωρ, 1996, σ. 190-205.
Παπαστράτης Προκόπης, «Η Εθνική Αντίσταση: Συμμαχικές σκοπιμότητες και αντιδράσεις», στο: Κουτσούκης Κλεομένης (επιμ.), Η προσωπικότητα του Άρη Βελουχιώτη και η Εθνική Αντίσταση. Ένα επιστημονικό συμπόσιο, Αθήνα, Φιλίστωρ, 1997, σ. 121-136.
Ν. Παπαδάτος , Άκρως Απόρρητο Οι σχέσεις ΕΣΣΔ- Κ.Κ.Ε / 1944-1952, εκδ. Κ.Ψ.Μ , Αθήνα 2019
Σκαλιδάκης, Γ., Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (1944). Ένας τύπος επαναστατικής εξουσίας. Πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές παράμετροι, Διδακτορική διατριβή, Θεσσαλονίκη 2012
Σφήκας, Θ. Δ., «Από την αφετηρία και το τέλος («Γιατί;») στη διαδρομή («Πως;»): Τα Δεκεμβριανά ως πεδίο δυνατοτήτων», Δρόμοι του Δεκεμβρίου. Από το Λίβανο στην Αθήνα. 1944, Θεσσαλονίκη 2016, εκδ. «Επίκεντρο»
Συλλογικό , Δεκέμβρης του ‘ 44 , Κρίσιμη Ταξική σύγκρουση , εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2014
Χρ. Τυροβούζης , Το ΕΑΜ ως κοινωνικός και εξουσιαστικός συνασπισμός , περ. ΘΕΣΕΙΣ , τευχ. 21 , Οκτώβριος – Δεκέμβριος 1987
Γρ. Φαράκος , Άρης Βελουχιώτης, το χαμένο Αρχείο –Άγνωστα Κείμενα , εκδ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, Αθήνα 1997,
Γρ. Φαράκος (επιμ.) Δεκέμβρης 1944 Νεότερη Έρευνα – Νέες Προσεγγίσεις , εκδ. φιλίστωρ
Χ. Φλάισερ, Στέμμα και Σβάστιγκα. Η Ελλάδα της κατοχής και της Αντίστασης , εκδ. ΠΑΠΑΖΗΣΗ Α’ + Β’ 1989- 1995
Χ. Φλάισερ (επιμ.) Ελλάδα ’36-’49 , Από τη δικτατορία στον Εμφύλιο, Τομές και Συνέχειες , Καστανιώτης 2003
Ι. Χανδρινός Το τιμωρό χέρι του λαού, Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-1944 , εκδ. ΘΕΜΕΛΙΟ , Αθήνα 2017
Χαραλαμπίδης Μ., Δεκεμβριανά 1944 Η μάχη της Αθήνας , εκδ. Αλεξάνδρεια.
Χαραλαμπίδης Μ. , Η Εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης, εκδ. Αλεξάνδρεια Αθήνα 2012
Χαραλαμπίδης Μ. , Οι Δοσίλογοι , εκδ. Αλεξάνδρεια. 2024
Χατζηπαναγιώτου G., Η πολιτική Διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη, εκδ. Δωρικός , Αθήνα 1982
Χρήστος Χατζηιωσήφ , Δεκέμβρης 1944 ,τέλος και αρχή ,στο Χρήστος Χατζηιωσήφ – Προκόπης Παπαστρατής (επιμ), Ιστορία της Ελλάδας στον 20ο αιώνα , Γ2 , Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος , Κατοχή – Αντίσταση 1940-1945, εκδ. Βιβλιόραμα , 2007, σελ. 363-391
Χομπσπάουμ E., Η εποχή των άκρων Ο σύντομος εικοστός αιώνας 1914-1991 , εκδ. ΘΕΜΕΛΙΟ , Αθήνα
Χατζής Θ., Η νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε , Μέρος τέταρτο Τέλος του έπους Αρχή της Τραγωδίας Απελευθέρωση της Αθήνας – Δυαδική Εξουσία – Δεκέμβρης 1944 , Γ Έκδοση , εκδ. Δωρικός toaz.info-pdf-pr_9951f1513ab9ab7f2dac0b405d0885e3.pdf
Χλουνιάκης Γ., Παράταιρη Επανάστασγ, εκδ. Τόπος, Αθήνα 2019.
(την προτεινόμενη βιβλιογραφία επιμελήθηκε ο Χρήστος Ρέππας)
