Εκτύπωση

της Σοφίας Χατζοπούλου

Βραζιλία, έτος 2018

Με 55,2% εκλέγεται στην προεδρεία της χώρας ο πρώην λοχαγός του στρατού Bolsonaro ή αλλιώς ο “Τράμπ των Τροπικών”. Το απίστευτο αυτό ποσοστό στον δεύτερο γύρο (στον πρώτο γύρο είχε φέρει 46%) το κέρδισε με την υπόσχεση να αποκαταστήσει τον νόμο και την τάξη σε μια χώρα που ταλανίζεται από τη φτώχεια, τα υψηλά επίπεδα εγκληματικότητας, τη διαφθορά και τα σκάνδαλα.

Αν και η Βραζιλία αποτελεί μέρος των BRICS, των “μεγάλων τεσσάρων” οικονομιών με ραγδαία οικονομική ανάπτυξη (μαζί με τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα), η οικονομία της μετά την παγκόσμια κρίση του 2008 και επίσημα από το 2014 βρίσκεται σε ύφεση, με τα αυστηρά μέτρα λιτότητας να έχουν διευρύνει την ήδη μεγάλη ψαλίδα πλούσιων και φτωχών με αντίστοιχη αύξηση στο ποσοστά εγκληματικότητας και διαφθοράς.

Με βάση αναλυτές όλη αυτή η δυσαρέσκεια σε συνδυασμό με την έλλειψη εναλλακτικών, δεδομένου ότι πολλοί πολιτικοί από τα δημοκρατικά κόμματα είναι ύποπτοι ή βρίσκονται ήδη στη φυλακή ως αποτέλεσμα οικονομικών σκανδάλων, οδήγησε στην επιλογή του Bolsonaro, ενός θιασώτη της δικτατορίας, η οποία τυράννησε τη χώρα 20 ολόκληρα χρόνια (1965-1985) με διώξεις, βασανιστήρια και εκκαθαρίσεις των αντιφρονούντων.

Όλα αυτά φαίνεται να έχουν ξεχαστεί από την πλειοψηφία των Βραζιλιάνων, τους οποίους παρακολουθούμε να παραδίδουν την ελευθερία τους άνευ όρων με αντάλλαγμα την υπόσχεση για ασφάλεια και σταθερότητα. Κι αν αυτό ακούγεται υπερβολικό, ας δούμε λίγο ποιες είναι οι αρχές του νέου εγγυητή αυτής της «ασφάλειας».

Αν και μετά την εκλογή του δήλωσε ότι θα υπερασπιστεί τη δημοκρατία, ο νέος πρόεδρος της Βραζιλίας έχει ήδη κάνει σαφές σε τηλεοπτική εκπομπή το 2016 ότι “το μόνο λάθος της δικτατορίας ήταν ότι μόνο βασάνισε αλλά δεν σκότωσε”! Η θέση του αυτή συνδυάζεται τέλεια με την άλλη δήλωσή του ότι “ο καλός αστυνομικός είναι αυτός που σκοτώνει”!

Από το φασιστικό αυτό προφίλ δεν θα μπορούσε να λείπει όλο το ρατσιστικό, ομοφοβικό και μισογυνικό οπλοστάσιο, το οποίο απροκάλυπτα επιδεικνύει σε συνεντεύξεις και δηλώσεις.

Αναφέρεται στον μαύρο πληθυσμό (κυρίως σε απογόνους Αφρικανών που είχαν μεταφερθεί ως σκλάβοι στα χρόνια της αποικιοκρατίας) ως “ζώα” που πρέπει “να ξαναμπούν στο ζωολογικό κήπο”, κατηγορώντας τους ότι “δεν κάνουν τίποτα. Δεν αξίζουν ούτε για αναπαραγωγή”. Όσο για τους ομοφυλόφιλους σε συνέντευξή του το 2011 είχε δηλώσει ότι θα προτιμούσε ο γιος του να πεθάνει σε ατύχημα παρά να τον δει να συνοδεύεται από άντρα. Αλλά ακόμα και απέναντι στις γυναίκες δεν επιδεικνύει καμία διαφορετική συμπεριφορά. Είναι γνωστή η δήλωσή του προς μια γυναίκα νομοθέτη το 2015 και μάλιστα μπροστά στις κάμερες ότι «δεν θα την βίαζε γιατί δεν το αξίζει»!

Κι αν αυτά δεν είναι αρκετά, για να δούμε κάποιες από τις πολιτικές εξαγγελίες του που τον έφεραν στην εξουσία, παρά τη σθεναρή αντίσταση του Eleñao (ΌχιΑυτόν) της αντιφασιστικής κίνησης που ξεκίνησε από τις γυναίκες της Βραζιλίας για να συμπεριλάβει χιλιάδες κόσμο στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό.

Πρώτο μέλημά του, με το οποίο φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει την εγκληματικότητα και να κάνει τη χώρα πάλι ασφαλή, είναι η νομιμοποίηση της οπλοφορίας και οπλοχρησίας, έτσι ώστε “κάθε τίμιος πολίτης” να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του και την περιουσία του. Επίσης αφήνει ανοικτή την πιθανότητα να αποσύρει τη Βραζιλία από τη Συμφωνία των Παρισίων για το Κλίμα του 2015. Η πιθανότητα αυτή σε σχέση με τις θέσεις του σχετικά με τον μεγαλύτερο πνεύμονα οξυγόνου της Γης, το δάσος του Αμαζονίου, διαμορφώνουν ένα ζοφερό σκηνικό για το μέλλον του περιβάλλοντος καθώς και του αυτόχθονου πληθυσμού του δάσους. Μια από τις πρώτες αλλαγές που προτίθεται να κάνει είναι η συγχώνευση των υπουργείων Περιβάλλοντος και Γεωργίας. Αυτή η αλλαγή θα θέσει στο επίκεντρο τον τομέα της παραγωγής εις βάρος της προστασίας του δάσους και των κατοίκων του, όπως προκύπτει κι από τη δήλωσή του ότι “το μελλοντικό υπουργείο θα προέλθει από τον παραγωγικό τομέα”, και όπως τονίζει με πολύ «δημοκρατικό» τρόπο “δεν θα υπάρξει διαφωνία επ’ αυτού!” Στόχος του είναι η δημιουργία ενός υπέρ-υπουργείου υπεύθυνου για θέματα οικονομίας, σχεδιασμού, βιομηχανίας και εμπορίου.

Όπως όμως είναι ιστορικά γνωστό πια, ο συνεπής φασίστας συνεργάζεται κι εξυπηρετεί πάντα το κεφάλαιο. Έτσι κι ο Bolsonaro καθησυχάζει τους καπιταλιστές, ότι παρά τον συγκεντρωτισμό του κράτους σε επίπεδο διακυβέρνησης, στα σχέδια του είναι φυσικά η μείωση της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία. Με αυτόν τον τρόπο σταθεροποιεί τη συμμαχία με το κεφάλαιο που τον προώθησε και τον στηρίζει στην εξουσία.

Όμως πέρα από την υποστήριξη της ολιγαρχίας του κεφαλαίου αυτό που σοκάρει είναι η επιλογή του εκλογικού σώματος να εμπιστευτεί τη δημοκρατία στα χέρια ενός τέτοιου ανθρώπου, και μάλιστα ενός εκλογικού σώματος που αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από μικρομεσαίους επαγγελματίες και υπαλλήλους, γυναίκες, ακόμα και αφρο-βραζιλιάνους. Τι είναι αυτό που ωθεί τόσους ανθρώπους να ξεχνούν, να παραβλέπουν, να μην συνειδητοποιούν καν τη δική τους θέση στην ιστορία;

Χρόνια αποικιοκρατίας έκτισαν το σύστημα εκείνο της εκμετάλλευσης για την προώθηση των συμφερόντων του κεφαλαίου και της λευκής άρχουσας τάξης πάνω στους γηγενείς και στους απόγονους των σκλάβων, δημιουργώντας μια χώρα δύο κόσμων. Καθημερινά αναμετριέται η ανείπωτη φτώχεια με τον υπέρμετρο πλούτο, η φαβέλα με τις επαύλεις πίσω από τους ψηλούς φράχτες, η βιομηχανία της παρανομίας με την υπεροψία της νομιμότητας.

Η εγκληματικότητα παρουσιάζεται ως ένας από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν το εκλογικό σώμα στην επιλογή της “ασφάλειας άνευ όρων”. Καμία σκέψη για το τι έχει οδηγήσει τόσα χρόνια στην γκετοποίηση και στην εγκληματικότητα, ποιους τελικά συμφέρει η δημιουργία και η συντήρηση του αποκλεισμού και της ανομίας. Για όλα αυτά, όπως πάντα, «φταίει» ο συνήθης ύποπτος, ο φτωχός, ο ναρκομανής, ο διαφορετικός, ο απόκληρος. Αυτός «φταίει» για την κατάστασή του, αυτός και για τα δεινά της κοινωνίας. Αυτό προσπαθεί τουλάχιστον να μας πείσει η άρχουσα τάξη για να εδραιώσει ακόμα περισσότερο την ηγεμονία της.

Και η αριστερά; Ποιες είναι οι δικές της ευθύνες στην παλινδρόμηση του πληθυσμού στις αυταπάτες του παρελθόντος; Πως γίνεται ο Bolsonaro να παίρνει εντυπωσιακά ποσοστά στις πόλεις του βορειοανατολικού τμήματος της χώρας, μια από τις πιο φτωχές περιοχές και βάση του Εργατικού κόμματος που κυβέρνησε για 13 ολόκληρα χρόνια;

Ο Da Silva με το αριστερό Εργατικό κόμμα κατάφεραν να οδηγήσουν τη χώρα στην οικονομική ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα η κοινωνική πολιτική του με στεγαστικά, εκπαιδευτικά και οικογενειακά προγράμματα μεγάλης εμβέλειας βοήθησε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους να ξεφύγουν από τη φτώχεια. Το λάθος όμως ήταν ότι ο Da Silva δεν προχώρησε σε εκείνες τις απαραίτητες αλλαγές στην οικονομία και στο κράτος, έτσι ώστε να εδραιώσει αυτήν την ανάπτυξη πάνω στον εκ βάθρων μετασχηματισμό του πολιτικοοικονομικού συστήματος που ίσχυε πριν την εκλογή του. Ακόμα χειρότερα το εργατικό κόμμα κυβέρνησε βασίζοντας την κοινωνική του πολιτική κυρίως σε παροχές, χωρίς να δημιουργήσει εκείνες τις δομές πραγματικής χειραφέτησης της εργατικής τάξης και των ευάλωτων ομάδων, έτσι ώστε να προωθήσει την κοινωνική αλλαγή την οποία επιθυμούσε. Κυβερνώντας με στόχο τη διαχείριση και όχι την πραγματική επίλυση των κοινωνικών αντιφάσεων και αδικιών, η αριστερά στη Βραζιλία ουσιαστικά δεν αμφισβήτησε και δεν κατάφερε να αντιστρέψει την καπιταλιστική ηγεμονία. Αντιθέτως, μέσα από τη συνδιαλλαγή της με το κεφάλαιο και με την οικονομική ύφεση προ των πυλών μετά το 2008, οδηγήθηκε σε πολιτικές νεοφιλελεύθερου τύπου, όπως η μείωση των δημοσίων επενδύσεων, αντί να προβεί σε πολιτικές σύγκρουσης με την ολιγαρχία του κεφαλαίου.

Από κει και πέρα η πορεία είναι προδιαγεγραμμένη, όπως γνωρίζουμε καλά και στην Ελλάδα της κρίσης. Η λαϊκή δυσαρέσκεια γιγαντώνεται, ενώ συντηρητικές και αντιδραστικές δυνάμεις με τη στήριξη της ολιγαρχίας του πλούτου και των μηχανισμών των ΜΜΕ βλέπουν την ευκαιρία να επανέλθουν δυναμικά στο προσκήνιο και γίνονται τάχα εκφραστές αυτής της “λαϊκής” αγανάκτησης, η οποία εντέχνως διοχετεύεται ενάντια στις ευάλωτες εκείνες ομάδες του πληθυσμού που “απομυζούν τον κόπο του ντόπιου, λευκού εργαζόμενου”. Τη δυσαρέσκεια έρχεται να ενισχύσει η απογοήτευση, η ματαίωση των προσδοκιών από μια “αριστερά” που πρόδωσε τον λαό και σύρεται στα δικαστήρια με κατηγορίες διαπλοκής, που όπως φάνηκε, με συνοπτικές διαδικασίες την έβγαλαν γρήγορα έξω από το κάδρο των εκλογών (παρά το αίτημα του Da Silva να κατέβει ως υποψήφιος ακόμα και μέσα από τη φυλακή). Με σκάνδαλα να εμφανίζονται από παντού, όχι μόνο για το Εργατικό κόμμα αλλά και για τους πολιτικούς που το κατηγορούν, με τα κοινωνικά προβλήματα να βρίσκονται πάλι σε όξυνση, με το γενικευμένο λαϊκό αίσθημα ότι δεν υπάρχει εναλλακτική και την αναζήτηση λύσεων σε συντηρητικά κι αντιδραστικά σχήματα (έθνους, θρησκείας, ηθών) του παρελθόντος, και τέλος με τη συνέργεια οικονομικοπολιτικών παραγόντων και ΜΜΕ, τελικά δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση που ο ακροδεξιός Bolsonaro παρουσιάστηκε ως ο μεσσίας που θα αποκαταστήσει την τάξη και την ηθική.

O Bolsonaro εμφανίζεται ως πολιτικός εταίρος αντιδραστικών δυνάμεων που ξανάρχονται παγκοσμίως στο προσκήνιο παρά το αιματοκύλισμα, τους πολέμους, τα δεινά που προκάλεσαν στην ανθρωπότητα στη διάρκεια της ιστορία της. Ο ρατσισμός και το δόγμα της “λευκής υπεροχής” όπως εκφράζεται από τον Trump στην Αμερική, ο εθνικισμός και η ξενοφοβία της Le Pen στη Γαλλία, οι ναζιστικές πρακτικές του AfD στην Γερμανία, όλα αυτά βρίσκουν την έκφραση τους στην ιδεολογία του νέου προέδρου της Βραζιλίας.

Ειδικά όσον αφορά το τελευταίο, ήδη παρατηρείται στη Βραζιλία η ίδια πρακτική που εφαρμόζει το AfD σε κρατίδια της Γερμανίας, όπου ενθαρρύνεται η δημόσια αναφορά (αυτή τη φορά όχι σε διαδικτυακή πλατφόρμα αλλά σε νούμερο WhatsApp που παρέχεται σε φοιτητές) όσων καθηγητών εκφράζονται εναντίον της νίκης του Bolsonaro. Στο νούμερο αυτό οι φοιτητές καλούνται να “βιντεοσκοπήσουν ή να αναφέρουν οποιεσδήποτε κομματικοπολιτικές ή ιδεολογικές εκφράσεις δουν που εξευτελίζουν ή προσβάλλουν την ελευθερία της πίστης και της συνείδησης” τους.

Δεν αποτελεί έκπληξη ότι τα πανεπιστήμια ως χώρος ελεύθερης έκφρασης είναι τα πρώτα που δέχονται το πλήγμα του νέου καθεστώτος. Ήδη από τις παραμονές του δεύτερου γύρου των εκλογών είχαν αρχίσει οι επιδρομές σε πανεπιστήμια από αξιωματούχους του εκλογικού δικαστηρίου και την στρατιωτική αστυνομία με πρόσχημα καταγγελίες για προώθηση συγκεκριμένων υποψηφίων από καθηγητές, πράγμα το οποίο δεν συνέβαινε σε καμία των περιπτώσεων. Με αυτήν όμως την αφορμή η αστυνομία προχώρησε σε κατάσχεση υλικού, όπως σκληρών δίσκων και αντιφασιστικών πανό, απαγόρευση προγραμματισμένων εκδηλώσεων κατά του φασισμού, και σε ανακρίσεις καθηγητών, παραβιάζοντας κάθε έννοια αυτονομίας των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης.

Οι διώξεις λοιπόν όπως φαίνεται έχουν ήδη αρχίσει και μάλιστα στο όνομα της ελευθερίας και της δημοκρατίας…

Αλλά κανείς πια δεν μπορεί να προφασιστεί άγνοια…

Τα λόγια άλλωστε του θεωρητικού του ναζισμού ηχούν ανατριχιαστικά γνώριμα και επίκαιρα…

“Θα μπούμε στο κοινοβούλιο για να εφοδιαστούμε από το οπλοστάσιο της δημοκρατίας. Θα γίνουμε βουλευτές για να εξουδετερώσουμε το πνεύμα της δημοκρατίας. Εάν η δημοκρατία είναι τόσο ηλίθια ώστε να μας δώσει το ελεύθερο, και μάλιστα και βουλευτική αποζημίωση για αυτό, είναι θέμα δικό της. … Κάθε νομικό μέσο μάς είναι ευπρόσδεκτο για την ανατροπή των σημερινών καταστάσεων.
Ερχόμαστε ως εχθροί! Όπως ο λύκος που πέφτει σε κοπάδι προβάτων, έτσι ερχόμαστε. Τώρα δεν είστε πλέον μεταξύ σας! Και δε θα έχετε μεγάλη χαρά με εμάς!”, Γιόζεφ Γκέμπελς, 1928

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here